Çeviride Etik ve Tarafsızlık: Tercüman Bir “Yargıç” mıdır?

Tercümanlık mesleğine yeni başlayanların veya dışarıdan bakanların en büyük yanılgısı, tercümanın metni “iyileştirmesi” veya “düzeltmesi” gerektiği düşüncesidir. Oysa profesyonel etik, tercümana bir yargıç cübbesi değil, şeffaf bir ayna görevi yükler.

Görünmezlik İlkesi ve Sadakat

Tercümanın en temel etik görevi, kaynak metne veya konuşmacıya sadık kalmaktır.

• Kaba İfadeler: Eğer bir konuşmacı hakaret ediyorsa veya kaba bir dil kullanıyorsa, tercüman bu ifadeyi “kibarlaştırma” hakkına sahip değildir.
• Hatalı Bilgiler: Konuşmacı teknik bir hata yaptığında (örneğin bir tarihi veya rakamı yanlış söylediğinde), tercüman bunu fark etse bile (eğer hayati bir güvenlik riski yoksa) konuşmacının sözünü düzeltemez. Tercüman, kişinin sadece kelimelerini değil, o anki bilgisini, öfkesini veya nezaketini de olduğu gibi yansıtmak zorundadır.

Tarafsızlık: Kendi Fikirlerini Kapıda Bırakmak

Özellikle mahkemeler, karakollar veya hastaneler gibi kritik alanlarda görev yapan çevirmenler için tarafsızlık hayati önem taşır.

• Vicdani İkilem: Bir tercüman, savunduğu değerlere tamamen zıt birinin (örneğin bir suçlunun veya nefret söylemi yayan birinin) savunmasını çevirmek zorunda kalabilir. Etik kural nettir: Tercüman bir taraf tutamaz, sempati gösteremez veya yargılayamaz.
• Yargıç Değil, Aktarıcı: Tercüman, “Bu kişi yalan söylüyor gibi görünüyor” diyerek hakime bir not iletemez. O, sadece söylenen yalanı veya doğruyu, söylendiği tonla aktarmakla yükümlüdür. Karar vermek yargıcın, teşhis koymak doktorun; aktarmak ise tercümanın işidir.

Gizlilik: Güvenin Temel Taşı

Etik ilkelerin bir diğeri de mutlak gizliliktir. Tercüman, çeviri odasında duyduğu her şeyi, o odanın kapısı kapandığı an zihninde de “kilitlemelidir”.

• Ticari sırlar, hasta kayıtları veya gizli diplomatik görüşmeler… Bir tercümanın bu bilgileri sızdırması sadece mesleki bir hata değil, ağır bir etik ihlalidir.

Çıkar Çatışması ve Reddetme Hakkı

Bir tercüman, etik olarak tarafsız kalamayacağını hissettiği durumlarda işi reddetmekle yükümlüdür.

• Eğer çeviri yapılacak kişi bir akrabanızsa, bir düşmanınızsa veya konu sizin duygusal olarak tarafsız kalmanızı imkansız kılan bir travmaysa, o işi bırakmak en profesyonel davranıştır. “Ben bu konuda tarafsız kalamam” demek, bir tercümanın kendisine ve mesleğine olan saygısının kanıtıdır.

Unutmayın: Tercümanın görevi dünyayı düzeltmek değil, dünyayı olduğu gibi anlatmaktır. Metne yapılan her müdahale, ne kadar iyi niyetli olursa olsun, aslında iletişimin saflığına sürülmüş bir lekedir.